Geallta Freagracha: Conas Imirt go Sábháilte
Tá an leathanach seo difriúil ó gach leathanach eile ar Geall26. Níl anailís seanseanna anseo. Níl moltaí geallta anseo. Tá rud níos tábhachtaí anseo: eolas a d’fhéadfadh do shaol a shábháil. Má tá imní ort faoi do chuid geallta féin, nó faoi dhuine a bhfuil aithne agat orthu, léigh an leathanach seo go cúramach. Má tá tú i ngéarchéim anois díreach, téigh go díreach chuig na hacmhainní ag bun an leathanaigh.
Comharthaí Rabhaidh: An bhFuil Fadhb Agat?
Is éard atá i gceist le fadhb-ghealladh ná nuair nach féidir leat smacht a choinneáil ar do chuid geallta, agus nuair a dhéanann sé dochar duit féin nó do dhaoine eile. Ní tharlaíonn sé thar oíche – de ghnáth fásann sé go mall, céim ar chéim, go dtí go bhfuil tú i dtrioblóid gan fhios duit féin.
Seo iad na comharthaí rabhaidh is coitianta. Má aithníonn tú tú féin i dtrí nó ceithre cinn díobh seo, d’fhéadfadh fadhb a bheith agat:
Ag geall níos mó ná mar is féidir leat a chailleadh. Seo an comhartha is bunúsaí. Má tá tú ag geall airgead atá ag teastáil uait do bhillí, do chíos, do bhia, do theaghlach – tá fadhb ann. Ba cheart go mbeadh geallta cosúil le siamsaíocht ar bith eile: airgead a bhfuil tú sásta é a chaitheamh gan é a fháil ar ais.
Ag iarraidh do chaillteanais a aisghabháil. “Geall amháin eile agus beidh mé ar ais cothrom.” Ní oibríonn sé. Tá stair an gheallghlacadóireachta lán le daoine a chaill €100, ansin geall €200 chun é a aisghabháil, ansin chaill siad €200, ansin geall €400… agus ar aghaidh. Is lúb é seo nach bhfuil deireadh leis ach nuair a stoiceann tú nó nuair a ritheann an t-airgead amach.
Ag smaoineamh ar gheallta an t-am ar fad. Ag obair, sa bhaile, le cairde, ag codladh – má tá tú i gcónaí ag smaoineamh ar an gcéad gheall eile, ar na seanseanna, ar cad a tharla aréir, tá an iomarca spáis á thógáil aige i d’intinn.
Ag ceilt do chuid geallta. Má tá náire ort faoi mhéid do chuid geallta, má insíonn tú bréaga do do pháirtí nó do do theaghlach, má sheiceálann tú d’fhón i rúndacht – tá a fhios agat istigh go bhfuil rud éigin mícheart.
Ag geall nuair atá tú trína chéile. Ag úsáid geallta chun brón, fearg, strus, nó leadrán a sheachaint. Is cóipeáil mhíshláintiúil í seo – ar nós alcóil nó drugaí, ach níos éasca í a cheilt.
Ag cur iasachtaí ar gheallta. Airgead a fháil ar iasacht – ó chairde, ó theaghlach, ó chomhlachtaí iasachta – chun geallta a chur. Seo comhartha go bhfuil tú i dtrioblóid throm cheana féin.
Ag cailleadh suime i ngach rud eile. Cairde, teaghlach, hobaithe, obair – má tá gach rud eile ag titim i leataobh agus gan ach geallta fágtha, tá an t-andúil ag tógáil seilbh.
Ag mothú buartha, imníoch, nó dúlagair. Meascán de chiontacht, imní, agus éadóchas tar éis geallta. Mothú go bhfuil tú gafa i lúb nach féidir leat éalú uaidh.
Conas Geall go Sábháilte: Rialacha Bunúsacha
Má tá tú ag geall cheana, agus má tá smacht agat air, seo roinnt rialacha chun an smacht sin a choinneáil. Ní rialacha spraoi iad seo – is rialacha sábháilteachta iad, cosúil le criosanna sábhála i gcarr.
Socraigh buiséad agus fan leis
Roimh gach mí, socraigh an méid ar féidir leat a chaitheamh ar gheallta. Bí ionraic – cad é an méid is féidir leat a chailleadh go hiomlán gan dochar do do shaol? Sin é do bhuiséad. Scríobh síos é. Nuair a chaitheann tú é, stop. Ná brúigh an buiséad, fiú má tá tú “cinnte” faoin gcéad gheall eile.
Ná téigh sa tóir ar chaillteanais
Má chailleann tú, glac leis. Ná déan iarracht é a aisghabháil láithreach. Is fearr imeacht ar feadh lae nó dhó, do cheann a ghlanadh, agus teacht ar ais nuair atá tú socair arís. Is de bharr “chasing losses” a chailleann daoine a gcuid airgid ar fad.
Ná geall nuair atá tú ólta nó trína chéile
Alcól, drugaí, strus mór, fearg, brón – laghdaíonn siad ar fad do bhreithiúnas. Nuair nach bhfuil tú i do cheart, fan amach ó na geallta. Tá go leor ama ann geall a chur nuair a bheidh tú socair.
Socraigh teorainneacha ama
Ní díreach faoi airgead atá sé – tá sé faoi am freisin. Má tá tú ag caitheamh uaireanta an chloig gach lá ag staidéar seanseanna, ag cur geallta, ag seiceáil torthaí – tá iomarca ama á chaitheamh agat. Socraigh teorainn ama chomh maith le teorainn airgid.
Coinnigh taifead
Scríobh síos gach geall – an méid, an toradh, an brabús nó an caillteanas. Tar éis míosa, féach ar na figiúirí. An bhfuil tú ag cailleadh níos mó ná mar a cheap tú? Is minic a bhíonn na fíorfigiúirí níos measa ná mar a chuimhníonn daoine.
Úsáid uirlisí teorannaithe
Tá teorainneacha taiscthe, teorainneacha geallta, agus uirlisí féin-eisiaimh ag formhór na ngeallghlacadóirí. Úsáid iad. Má shocraiíonn tú teorainn €50 sa tseachtain, ní féidir leat dul thar an teorainn sin fiú má tá tú ag iarraidh.
Acmhainní in Éirinn: Cá bhFaighidh Tú Cabhair
Má tá fadhb agat, tá cabhair ar fáil. Níl náire ann cabhair a lorg – is comhartha láidreachta é, ní laige. Seo iad na hacmhainní is fearr in Éirinn:
Gambling Awareness Trust Ireland
Eagraíocht neamhbhrabúis a thugann tacaíocht saor in aisce do dhaoine a bhfuil fadhb ghealladh acu. Líne chabhrach, comhairleoireacht aghaidh ar aghaidh, tacaíocht do theaghlaigh. Cuairt ar gamblingawareness.ie nó glaoigh ar 1800 936 725.
Gambling Regulatory Authority of Ireland (GRAI)
An rialtóir nua do gheallta in Éirinn, tosaithe i Márta 2025. Tá siad freagrach as caighdeáin a leagan síos do gheallghlacadóirí, lena n-áirítear rialacha maidir le féin-eisiamh agus cosaint tomhaltóirí. Cuairt ar grai.ie.
Gamblers Anonymous Ireland
Grúpaí tacaíochta piaraí ar fud na tíre – daoine a bhfuil an fhadhb chéanna acu ag cabhrú le chéile. Cruinnithe saor in aisce, rúnda, agus tacúil. Cuairt ar gamblersanonymous.ie le haghaidh cruinnithe i do cheantar.
Problem Gambling Ireland
Seirbhís comhairleoireachta a thairgeann tacaíocht duine le duine, ar líne, agus ar an bhfón. Oibríonn siad le daoine aonair agus le teaghlaigh. Cuairt ar problemgambling.ie.
Samaritans Ireland
Má tá tú i ngéarchéim, má tá smaointe féinmharaithe agat, nó má theastaíonn duine éigin chun labhairt leo – tá Samaritans ann 24 uair sa lá, 7 lá sa tseachtain. Glaoigh ar 116 123 (saor in aisce).
Do Theaghlaigh agus Cairde: Conas Cabhrú
B’fhéidir nach bhfuil fadhb agatsa féin, ach go bhfuil imní ort faoi dhuine muinteartha. Is minic gur fearr a fheiceann teaghlaigh agus cairde na comharthaí rabhaidh ná an duine féin. Má tá tú buartha, seo roinnt moltaí.
Labhair leo go díreach ach go cineálta. Ná cáin, ná náirigh, ná tabhair léacht. In ionad “Tá fadhb ghealladh agat,” bain triail as “Tá imní orm fút. An bhfuil tú ceart go leor?” Tá sé níos éasca glacadh le himní ná le cáineadh.
Ná tabhair iasachtaí airgid. Is deacair é, ach má thugann tú airgead, d’fhéadfá an fhadhb a fhadú. Tabhair tacaíocht mhothúchánach, ach ná bí i do bhac ar na hiarmhairtí nádúrtha.
Faigh tacaíocht duit féin. Cuireann fadhb ghealladh duine amháin brú ar an teaghlach ar fad. Tá grúpaí tacaíochta ann do theaghlaigh freisin – féach ar gamanon.ie (Gam-Anon) nó labhair le Gambling Awareness Trust.
Bí foighneach. Is próiseas fada é téarnamh ón andúil. Beidh titim siar ann, b’fhéidir. Ach le tacaíocht agus le ham, tagann formhór na ndaoine slán.
Féin-Eisiamh: Conas Tú Féin a Bhlocáil
Má tá tú ag streachailt le smacht, is féidir leat tú féin a bhlocáil ó shuíomhanna geallghlacadóireachta. Tugtar “féin-eisiamh” air seo. Níl náire ann – is uirlis phraiticiúil í.
Gamstop (RA agus Éire)
Clár féin-eisiaimh saor in aisce a bhlocálann tú ó gach geallghlacadóir atá cláraithe leo – suíomhanna agus aipeanna. Is féidir leat roghnú idir 6 mhí, bliain, nó 5 bliana. Cuairt ar gamstop.co.uk.
Geallghlacadóirí Aonair
Is féidir leat iarratas a dhéanamh ar fhéin-eisiamh go díreach le gach geallghlacadóir. De ghnáth tá rogha sna socruithe cuntais. Má tá deacracht agat é a aimsiú, déan teagmháil le seirbhís do chustaiméirí.
Aipeanna Blocála
Bogearraí ar nós Gamban a bhlocálann rochtain ar shuíomhanna agus aipeanna geallghlacadóireachta ar do ghléas. Íocaíocht bhliantúil, ach éifeachtach má tá tú dáiríre faoi stopadh.
Cuntais Bainc
Is féidir le roinnt banc idirbhearta le geallghlacadóirí a bhlocáil ar do chuntas. Fiafraigh de do bhanc an bhfuil an rogha seo ar fáil.
Focal Scoir: Tá Cabhair Ar Fáil
Má tá tú ag léamh an leathanaigh seo mar go bhfuil imní ort fút féin – táim bródúil asat as an gcéad chéim sin a thógáil. Tá a aithint go bhfuil fadhb ann an chuid is deacra. Ón bpointe seo, is féidir leat cabhair a fháil.
Ní gá duit é seo a dhéanamh i d’aonar. Tá daoine ann a thuigeann, a fulaingíonn an fhadhb chéanna, agus atá sásta cabhrú leat. Glaoigh ar cheann de na línte chabhrach thuas. Téigh chuig cruinniú. Labhair le do dhochtúir. Inis do dhuine muiníneach.
Agus cuimhnigh: is féidir le daoine teacht slán ón andúil seo. Is féidir le daoine saolta iomlána, sona, saibhir a chaitheamh tar éis fadhb ghealladh. Níl deireadh an scéil ann – níl ach tús caibidil nua.
Má theastaíonn cabhair uait anois díreach, glaoigh ar 1800 936 725 (Gambling Awareness Trust) nó 116 123 (Samaritans).